Nadmiar hormonów płciowych u tchórzofretek

Tchórzofretki są bardzo wrażliwe na nadmiar estrogenów – dotyczy to zarówno estrogenów produkowanych przez organizm samic i samców w czasie okresu rozrodczego (estrogeny endogenne), jak i stosowanych w celach leczniczych (estrogeny egzogenne)…

Estrogeny, w przypadku fretek, mają tragiczny i toksyczny wpływ na szpik kostny, którego zadaniem jest produkcja komórek krwi, doprowadzając do hiperestrogenizmu i/lub hiperandrogenizmu (w wyniku przetrwałej rui i/lub choroby nadnerczy), czyli do anemii szpikowej!

Patogeneza

Cykl płciowy u fretek jest zależny od okresów świetlnych (długi dzień, krótka noc – okres rozrodczy – ruja; krótki dzień, długa noc – okres pozarujowy) i ma charakter poliestralny, wielorujowy – występuje ciągle, bez przerw o nieregularnej długości trwania[12]… Oznacza to, że fretki mogą przejść kilka cykli rozrodczych (nawet 6-7) w ciągu kilku miesięcy, w danym roku…

Powyższe oznacza, że fretki w warunkach domowych mogą być non stop w ‚rui‚ przez kilka miesięcy, co ma negatywny wpływ na ich stan zdrowia:

  • okres rozrodczy dla samic, trwa przeważnie od końca lutego do końca sierpnia (6 miesięcy) i w tym okresie samice są szczególnie zagrożone anemią, gdyż w ich przypadku występuje tzw. owulacja prowokowana, co oznacza że jajeczkowanie wywołane jest aktem kopulacji, a jeżeli nie dojdzie do pokrycia, to samica pozostaje w rui do końca okresu rozrodczego i dłużej, a jej jajniki kontynuują produkcję wysokiego poziomu estrogenów (hormonów płciowych), które pozostają w obiegu przez wszystkie te miesiące
  • okres rozrodczy dla samców, trwa od stycznia do września, przy czym młode samce (do 1 roku życia) mają tendencje do rozpoczynania okresu rozrodczego dużo wcześniej, już od października/ listopada (8-10 miesięcy) i w tym okresie, podobnie jak samice, narażone są na niebezpieczeństwo długich rujek, może w trochę mniejszym stopniu niż samice, a przynajmniej wydaje się, że w ich przypadku proces przebiega wolniej, jest mniej zauważalny, ale również u nich kilkumiesięczna, nieprzerwana gotowość do rozmnażania i godów, ostatecznie objawia się stanem chorobowym: wycieńczeniem organizmu, osowiałością, łysieniem i anemią, co przedstawiają zdjęcia publikowane poniżej

Kilkumiesięczna gotowość do reprodukcji oznacza, że organizm fretek ciągle produkuje duże ilości hormonów płciowych, a to oznacza, że mogą doprowadzić do groźnej dla organizmu anemii i dzieje się to u około 50% fretek, zwłąszcza u tych, które w tym okresie, dodatkowo otrzymały zastrzyk hormonalny…  ;-|

W wyniku nadprodukcji hormonów płciowych, zostają dotknięte wszystkie komórki krwi:

  • krwinki czerwone (które przenoszą tlen)
  • krwinki białe (które chronią przed infekcjami)
  • i płytki krwi (odpowiedzialne za krzepliwość krwi)

Jeżeli taka sytuacja nie zostanie przerwana, to jest nieodwracalna i niebezpieczna dla życia fretki…

Te zależności oraz nadmiar godzin światła dotyka także fretek kastrowanych, gdyż hormony płciowe, tj. estradiol czy testosteron są produkowane w zastępstwie wyciętych gonad płciowych (jajników, jąder) przez nadnercza, które są stymulowane sygnałami otrzymywanymi z przysadki mózgowej i szyszynki, gruczołów które nie są usunięte i nadal reagują na sygnały zewnętrzne, tj. dzienna ilość światła…

Objawy

Zwiększony poziom hormonów płciowych, w tym estrogenów i związane z tym zaburzenia ze strony szpiku kostnego powodują:

  1. obniżenie odporności, a co za tym idzie zwiększona podatność na różne infekcje
  2. zaburzenia krzepnięcia krwi, które mogą prowadzić do wylewów krwawych i krwotoków
  3. oraz widoczne, przedłużające się objawy rui, tj.:
  • powiększenie narządów płciowych
  • wyłysienia
  • anemia

Objawy kliniczne fretek z zaawansowanym hiperestrogenizmem obejmują:

  • obrzęk narządów płciowych
  • wyciek z dróg rodnych
  • depresję
  • anoreksję (brak apetytu)
  • osłabienie
  • bladość błon śluzowych
  • wrzody
  • zaburzenia rytmu serca
  • wybroczyny i wylewy krwawe pod skórą i na błonach śluzowych (dziąsłach)
  • krwotoki
  • wymioty z krwią
  • krew w kale
  • oraz obustronne symetryczne przerzedzenie włosa i wyłysienia na tylnych łapkach i po bokach ciała
  • możliwe są objawy ze strony układu nerwowego
  • zwiększenie ilości infekcji bakteryjnych (przeziębienia, zapalenia oskrzeli i zapalenie płuc, zapalenia pęcherza i inne zakażenia)
  • u niektórych, niekastrowanych samic może dojść do zbierania się w macicy płynu i do ropomacicza

Najszybciej widocznym objawem, który może wystąpić i łatwo jest zauważalny przez opiekuna, to przełysienia, choć te oznaczają już poważny problem zdrowotny i późne stadium choroby…

Początkowo łysienie obejmuje przeważnie końcówkę ogona, co przedstawiają poniższe fotki samiczki i samca w przedłużającej się lub cichej rui (bez zewnętrznych oznak w postaci powiększonych organów płciowych)…

Z biegiem czasu, wyłysienia zajmują coraz większą część ciała…



Aż może dojść do całkowitego wyłysienia…

Wyłysienia nie zawsze muszą być połączone z anemią, ale też mogą być oznaką innych, współistniejących chorób, tj.:

Wszystkie powyższe choroby są znamienne w przypadku fretek kastrowanych…

Rozpoznanie

Jeżeli diagnoza zostanie postawiona zbyt późno, a stan jest już bardzo poważny, to fretka jest skazana na śmierć, która może nastąpić nawet w ciągu 2 miesięcy od rozpoczęcia rui…

  • objawy kliniczne:
  1. nawracające infekcje
  2. zaburzenia krzepnięcia
  3. objawy przedłużającej się rui
  4. powiększenie organów płciowych
  5. symetryczne wyłysienia
  • w badaniu morfologicznym krwi obniżenie poziomu krwinek:
  1. czerwonych (anemia)
  2. białych (leukopenia)
  3. oraz płytek krwi (trombocytopenia)
  • badanie cytologiczne wypłuczyn z dróg rodnych:
  1. wysoki odsetek komórek powierzchownych (>90%)
  2. przy przedłużającej się rui widoczne są bakterie, neutrofile i niewielka ilość erytrocytów

Leczenie

Podstawą jakiegokolwiek działania, czy leczenia jest wcześniejsze wykonanie podstawowych badań morfologi i biochemii krwi, aby ocenić ogólny stan zdrowia fretki…

W przypadkach, kiedy stwierdzono już anemię, rokowania są złe albo tragiczne, ponieważ nawet jak ruja zostanie przerwana (chirurgicznie lub farmakologicznie), to zniszczenia w szpiku kostnym regenerują się miesiącami, a w między czasie anemia się pogłębia… W takiej sytuacji można próbować wyleczyć fretkę wielokrotnymi transfuzjami krwi, ale jest to ryzykowne i niebezpieczne oraz nie daje pewności wyleczenia[14]

Gdy parametry krwi są niekorzystne, wskazujące na anemię (PCV w granicach lub poniżej 25%), to priorytetem jest ustabilizowanie i unormowanie tego stanu, a dopiero później można myśleć o zastosowaniu np.:

Dwa pierwsze działania, mają na celu obniżenie poziomu hormonów płciowych we krwi, czyli wyprowadzenie fretki z „fazy” rui, co jest także głównym celem leczenia… Trzecie działanie jest ostatnią deską ratunku, decydującym o życiu i śmierci fretki…

Do momentu, kiedy szpik kostny podejmie normalną pracę po zastosowaniu wszelkich metod leczniczych, konieczne jest także leczenie podtrzymujące…

  • obniżenie poziomu estrogenów – jeżeli objawy „zatrucia” hormonami płciowymi występują u fretki kastrowanej/ sterylizowanej, należy w diagnozowaniu i leczeniu uwzględnić także:
  1. przetrwały jajnik (samice – pozostawiony po zabiegu fragment jajnika, który podejmuje normalna funkcję i może być źródłem estrogenów)
  2. guz kory nadnerczy (samice i samce)
  3. lub inny nowotwór (samice i samce)
  • leczenie podtrzymujące – chorym fretkom podaje się:
  1. pełnowartościową dietę
  2. płyny (także w kroplówce – 3% wagi ciała)
  3. żelazo, najlepiej w postaci świeżej krwi lub suszonej hemoglobiny
  4. witamin z grupy B
  5. oraz antybiotyki (w celu zapobiegania wtórnym infekcjom)

Ważne jest także, aby ograniczyć możliwość skaleczeń, ze względu na ryzyko krwawień… W przypadku krwotoku lub znacznego obniżenia wskaźników hematologicznych, wskazana jest transfuzja krwi

Rokowanie

Rokowanie zależy od stopnia uszkodzenia szpiku i wyników krwi, a dokładnie jednego parametru – HEMATOKRYTU [HCT Ht PCV]:

  • > 25 % – rokowanie dobre
  • 15-25 % – rokowanie ostrożne
  • < 15 % – rokowanie bardzo niepomyślne

Zapobieganie

Najlepszą formą zapobiegania jest:

Należy pamiętać, że leki przeciwko rui używane u suk i kocic (do tej pory dość często i nagminnie stosowane również w przypadku fretek), nie są polecane u samic fretek, ponieważ łatwo doprowadzają do infekcji macicy (ropomacicza)[14]

W chwili obecnej możemy oprócz sterylizacji/kastracji zastosować również implant, który wydaje się bardzo dobrą metodą zapobiegania tej chorobie, zwłaszcza że również znacznie przesuwa w czasie zachorowanie na nadczynność nadnerczy, związanej ze sterylizacją/kastracją…

Uwaga!

  • każda tchórzofretka, u której ruja trwa dłużej niż 1 miesiąc (4 tygodnie), jest zagrożona hiperestrogenizmem i/lub hiperandrogenizmem (samice i samce) i/lub ropomaciczem (samice)
  • każdy hormonalny lek wyciszający w formie tabletki lub iniekcji (zastrzyku), powinien zostać przeliczony na dokładną wagę fretki i jej ogólny stan zdrowia przez lekarza weterynarii i podany przed wystąpieniem rui lub w początkowej fazie jej trwanai (1 tydzień), nigdy później! – zbyt duża dawka hormonu w zastrzyku lub tabletce może wywołać hiperestrogenizm (samce i samice) i/lub ropomacicze (samice) oraz dodatkowo pogorszyć stan zdrowia fretki!

Uwaga!

Większość książek lub artykułów, wykorzystanych do opracowania niniejszego tematu, zostało opublikowanych jakiś czas temu, w związku z powyższym niektóre dane, metody leczenia i leki mogą być nieaktualne (wycofane z obrotu lub nigdy nie dopuszczone do obrotu w Polsce), ale Wasz lekarz weterynarii na pewno będzie wiedział czym można je zastąpić.

Większość informacji na tych stronach napisali ludzie, którzy mają duże doświadczenie w hodowli fretek jednak nie są weterynarzami. Wszystkie teksty były konsultowane ze specjalistami.

Każda chora fretka powinna natychmiast znaleźć się u wykwalifikowanego i doświadczonego weterynarza, który specjalizuje się w leczeniu fretek. Pamiętaj fretki należą do zwierząt, u których symptomy choroby występują bardzo późno, co może prowadzić do ich nagłej śmierci. Nie próbuj żadnych “domowych sposobów” bez konsultacji ze specjalistą, nawet jeśli jakiś znajdziesz gdzieś w tekście na tej stronie. Informacje tu zawarte mogą powiększyć Twoją wiedzę i wyczulić Cię na niespecyficzne objawy w zachowaniu Twojej fretki, ale pamiętaj niewłaściwa, samemu postawiona diagnoza może decydować o jej życiu.

Wszystkie prawa zastrzeżone!

tłumaczenie: Eva
korekta i opracowanie: Ana

foto:
1) ferretvendetta.com
2) ferretta.pl
Fotki, zdjęcia i ryciny zamieszczono w celach poglądowych, dydaktycznych, informacyjnych lub szkoleniowych • © All rights reserved or Some rights reserved, publikacja powyższych zdjęć wymaga zgody autorów 

literatura:
[1] „Fretki: warunki zdrowotne, hodowla, rozpoznanie i leczenie chorób” Maggie Lloyd, 1999
[2] „Tchórz” Marcin Brzeziński, Jerzy Romanowski, 1997
[3] „Hodowla tchórzy” Maria Bednarz, Andrzej Frindt, 1991
[4] „Biology and diseases of the ferret” Fox JG., 1988, 1998
[5] „Ferret husbandry, medicine, and surgery” John H. Lewington, 2000
[6] „Ferret for dummies” K. Schilling, 2007
[7] „How to read your report” Wellness Inc., 1993
[8] „Practical ferret medicine and surgery for the private practitioner” Finkler M., 1993
[9] „Ferret medicine and surgery” Brown S., 1992, 2001
[10] „Ferret breeding” James McKay, 2006
[11] „Ferret Medicine”, Joerg Mayer DVM, Gretchen Kaufman DVM, Cummings School of Veterinary Medicine at Tufts University, 2009 
[12] „Drobne ssaki” Prof. MVDr. Zdenek Knotek, CSc., MVDr. Zora Knotkova, CSc., Brno 2004
[13] furetti.com
[14] „Il furetto – Malattie principali”, lekarz wet. Marta Avanzi, sivae.it/furetto/furetto_ iperestrogenismo

by
Anathea
ad
24 02 2009
ed
11 04 2018
Uwaga!
  • Druga odsłona anemii estrogenowej – hioerestrogenizm!…

  • Odkurzony i uzupełniony temat związany z anemią szpikową u fretek, dość częstym zachorowaniem o podłożu rozchwiania hormonalnego… ;-|